Илинденското востание, кое започнало на 2 август 1903 година, претставува едно од најзначајните поглавја во македонската историја. Организирано од Македонската револуционерна организација, востанието било насочено против османлиската власт, со цел ослободување на Македонија и создавање автономна држава. Одлуката за востание донесена во Смилево Подготовките започнале по одлуката на Конгресот на Македонската револуционерна организација во ...

Иако многумина го користат канабисот за намалување на стресот, ново научно истражување сугерира дека редовната употреба може да биде поврзана со повисоки нивоа на кортизол – хормонот кој игра клучна улога во одговорот на организмот на стрес. Истражувачи од Државниот универзитет во Орегон ја анализирале врската помеѓу канабисот и функционирањето на системот за регулирање на стресот, откако претходни истражувања покажале дека оваа супстанција ...

Научниците тврдат дека најголемите геолошки катастрофи можеби се повторуваат во циклуси од околу 27,5 милиони години Дали масовните изумирања, огромните вулкански ерупции и драматичните промени во океаните се само случајни настани или дел од природен ритам што ја следи Земјата со стотици милиони години? Нова научна анализа објавена во списанието Evolving Earth сугерира дека доказите за ваков циклус стануваат сè поубедливи. Геолошки „пулс“ на ...

Голема студија покажува дека наследената генетика има значајна улога во развојот на туморите, отворајќи пат кон поперсонализирана превенција и лекување Зошто некои луѓе кои пушат цел живот никогаш не заболуваат од рак на белите дробови, додека болеста се појавува и кај лица кои никогаш не запалиле цигара? Истото прашање важи и за ракот на кожата – не секој што е изложен на сонце ќе развие малигно заболување. Ново истражување објавено во ...

Институтот за јавно здравје (ИЈЗ) ги предупреди граѓаните да бидат особено внимателни во наредните денови, откако Управата за хидрометеоролошки работи (УХМР) најави екстремно високи температури кои ќе траат од продолжениот викенд до 7 август. Здравствените власти препорачуваат избегнување на директно изложување на сонце во периодот од 11 до 17 часот, престој во разладени простории и внесување доволно течности за да се намали ризикот од ...

Дали е можно на Земјата, милиони години пред појавата на човекот, да постоела технолошки напредна цивилизација? Иако звучи како научна фантастика, токму ова прашање стана предмет на сериозна научна анализа. Астрофизичарот Адам Френк од Универзитетот во Рочестер и климатологот Гевин Шмит од НАСА во 2018 година ја претставија таканаречената „Силурска хипотеза“ – мисловен експеримент кој се обидува да одговори на прашањето дали денес би можеле ...

Една од најголемите студии за древната ДНК досега спроведена во Југоисточна Европа донесе нови сознанија за потеклото на жителите на Балканот. Мултидисциплинарната студија беше спроведена заеднички од Институтот за еволутивна биологија во Шпанија, Универзитетот во Западен Онтарио и Универзитетот Харвард, а резултатите беа објавени во јануари 2025 година во престижното научно списание Cell. Истражувањето се занимаваше со генетската историја на ...

Некогаш четврто најголемо езеро во светот, денес Аралското Море е симбол на една од најголемите еколошки катастрофи во современата историја. Научниците предупредуваат дека неговото исчезнување не е само локален проблем – последиците веќе се чувствуваат и во глобалниот климатски систем. Нова студија објавена во престижното научно списание Science открива дека исушеното дно на Аралското Море од 1960 година досега испуштило околу 204 мегатони ...

Една од најзначајните македонски рок-групи, АРЕА, на 31 јули (петок) ќе одржи голем солистички концерт на сцената на Античкиот театар во Охрид, во рамките на годинешното издание на S.O.S. Festival 2026. Под отворено небо и во магичниот амбиент на еден од најубавите концертни простори во земјата, Ружица, Ивица и останатите членови на бендот ќе приредат вечер исполнета со емоции, рок-енергија и безвременски хитови. Публиката ќе има можност во ...

Луѓето уште од најрана возраст учат дека имаат пет основни сетила – вид, слух, допир, вкус и мирис. Но, сè повеќе научни истражувања укажуваат дека постои уште едно, помалку познато сетило, кое игра важна улога во секојдневното функционирање на организмот и може да биде тесно поврзано со менталното здравје. Станува збор за интероцепцијата – способноста на мозокот да ги препознава и толкува сигналите што доаѓаат од внатрешноста на телото. ...

Светлината не секогаш ја забрзува материјата. Научници открија дека во одредени услови таа може значително да го забави движењето на честичките, отворајќи ново поглавје во разбирањето на квантната физика и нанотехнологијата. Истражувачи од Универзитетот Рур во Бохум покажаа дека флуоресцентните јаглеродни наноцевки, кога се осветлени, се движат значително побавно низ вода. Откритието, објавено во списанието Nature, укажува дека светлината ...

Астрономите за првпат открија природен шеќер во меѓуѕвездениот простор – соединение што се среќава во малините и има важна улога во хемијата на животот. Откритието дополнително ја зајакнува теоријата дека клучните состојки за настанокот на животот можеле да пристигнат на Земјата од вселената. Според The Guardian, шеќерот еритрулоза е пронајден во огромен облак од гас и прашина во близина на центарот на Млечниот Пат. Научниците сметаат дека ...

Иако нуклеарната фузија сè уште не е подготвена за комерцијална примена, научниците направија значаен чекор што би можел да го забрза развојот на оваа технологија. За првпат, квантно-центрични суперкомпјутери успешно ги анализираа хемиските својства на материјал клучен за производство на фузиско гориво. Според ScienceAlert, истражувањето покажува дека напредните компјутерски симулации би можеле да помогнат во надминување на една од ...

Нова анализа покажува дека најголем ризик од влијанието на вештачката интелигенција имаат искусните канцелариски работници, а не само младите кои штотуку влегуваат на пазарот на труд. Долго време се сметаше дека вештачката интелигенција најсилно ќе ги погоди почетните работни позиции и младите вработени. Но, најнова студија од Центарот за истражување на пензионирањето при Бостонскиот колеџ покажува поинаква слика – под најголем притисок се ...

Идејата за цивилизациите што ја мерат својата моќ преку енергијата повторно е во фокусот, откако Елон Маск ја поврза со иднината на SpaceX и човештвото. Но, што всушност претставува Кардашевата скала и каде се наоѓа Земјата денес? Идеја стара шест децении Во 1960-тите години, кога астрономите почнале да детектираат необични радио сигнали од вселената, советскиот астрофизичар Николај Кардашев предложил едноставен, но револуционерен начин за ...

Научниците успешно ги „оживеаја“ античките верзии на клучен ензим стар повеќе од три милијарди години, отворајќи ново поглавје во истражувањето на најраните форми на живот на Земјата. Научниците ја вратија еволуцијата наназад Каков бил животот на Земјата пред повеќе од три милијарди години? На ова прашање научниците се обидоа да одговорат преку необичен експеримент – лабораториски ги реконструираа древните верзии на ензимот нитрогеназа и го ...

Научници од Јужна Кореја развија иновативни контактни леќи кои можат да ги „залечат“ микрогребнатините по само еден час изложеност на ултравиолетова светлина. Доколку технологијата успешно ги помине сите тестирања, таа би можела значително да го продолжи векот на траење на леќите и да го намали ризикот од инфекции на очите. Речиси секој што користи меки контактни леќи се соочил со ситни гребнатини кои настануваат при секојдневно ставање, ...

Подводен вулкан крие едно од најбогатите наоѓалишта на злато досега откриени Јапонски научници открија исклучително богато наоѓалиште на злато во подводен вулкански кратер, на околу 350 километри јужно од Токио. Според резултатите од новата студија, концентрациите на благородниот метал се највисоки досега измерени во ваков тип карпи, објави ScienceAlert. Откритието е направено во активни хидротермални отвори, познати како „црни оџаци“, кои ...

Научниците открија две досега непознати хидротермални полиња на дното на Атлантскиот Океан, во едно од најмалку истражените и најоддалечените подрачја на планетата. За време на експедицијата се забележани и ретки морски животни, меѓу кои некои за првпат се снимени во нивното природно живеалиште. Откритието е објавено од Океанскиот институт „Шмит“, а деталите ги пренесува Science Alert. Нови хидротермални полиња на речиси 4.000 метри длабочина ...

Еден од најголемите инфраструктурни проекти во Европа целосно го промени транспортот низ Алпите. Наместо илјадници камиони по планинските патишта, товарот сè повеќе се пренесува со железница, со што се намалуваат загадувањето и ризикот од сообраќајни несреќи. Кога ќе се спомене Швајцарија, најчесто се мисли на финансиска стабилност, прецизност и величествените Алпи. Токму за да ги заштити овие природни богатства, земјата реализираше еден од ...

Научници од Велика Британија и Индија развија нов неинвазивен тест кој може со висока прецизност да открие рак на усната шуплина во рана фаза. Наместо болна биопсија, доволен е едноставен брис од устата, а резултатите се добиваат за околу еден час. Раното откривање е клучно за успешно лекување на ракот на усната шуплина, чија зачестеност постојано расте на глобално ниво. Новата метода би можела значително да ја олесни дијагностиката и да го ...

Археолозите во античкиот град Хатуша пронајдоа траги од претходно непознат јазик, откритие што би можело значително да ги прошири сознанијата за потеклото и развојот на индоевропските јазици. Античкиот град Хатуша, во денешна Турција, некогаш бил престолнина на моќната Хетитска империја, која владеела со северно-централна Анадолија помеѓу 1650 и 1200 година пред нашата ера. Со децении ова археолошко наоѓалиште е едно од најзначајните места за ...

Истражувачите за првпат директно го набљудуваа создавањето на нова океанска кора, откако во Индискиот Океан се отвори морското дно и магма се издигна од внатрешноста на Земјата. Откритието претставува значаен пробив во разбирањето на тектонските процеси. Поголемиот дел од Земјината кора се создава длабоко под океаните, долж средноокеанските гребени, каде што тектонските плочи постепено се раздвојуваат. Досега овој процес никогаш не бил ...

Овцата Доли, родена во Шкотска во 1996 година, стана симбол на научната револуција во генетиката. Нејзиното клонирање го воодушеви светот, но отвори и сериозни етички прашања за иднината на биотехнологијата. Пред три децении светот доби една од најпознатите животни во историјата. Овцата Доли беше првиот цицач успешно клониран од клетка на возрасно животно – научен подвиг што засекогаш го промени разбирањето на генетиката и репродуктивната ...

Новите научни истражувања покажуваат дека честичките од мастилото за тетовирање не остануваат само во кожата, туку можат да патуваат низ лимфниот систем и да се акумулираат во лимфните јазли. Иако тетоважите се популарен начин на самоизразување, експертите предупредуваат дека нивното долгорочно влијание врз здравјето сè уште не е целосно истражено. Според Science Alert, секоја тетоважа предизвикува имунолошка реакција. Откако мастилото ќе се ...

Нова меѓународна анализа покажува драматичен пад на нивото на тестостерон кај мажите во изминатите пет децении. Експертите предупредуваат дека станува збор за сериозен сигнал за влошување на машкото репродуктивно здравје, но нагласуваат дека причините сè уште не се целосно разјаснети. Просечното ниво на тестостерон кај мажите е намалено за 54 проценти во периодот од 1972 до 2019 година, покажуваат податоци презентирани на годишниот конгрес на ...

Најголемиот музички фестивал што ќе се одржи под отворено небо ова лето на 8-ми август на Ракометното игралиште во Битола, ќе биде С.О.С. фестивал. Замислен како музички настан со префинето селектирана концертна програма од врвни македонски музички артисти, тој е и своевиден повик на музичка борба против увезениот турбофолк, шундот и кичот. Токму затоа учесниците на С.О.С. фестивал се жанровски различни, но врвни македонски музички ѕвезди кои ...

Нова експериментална технологија користи светлина и специјални молекули за механичко уништување на клетките на ракот. Иако резултатите се импресивни, методот сè уште не е подготвен за примена кај луѓе. Истражувачи развиваат нов пристап во борбата против ракот, познат како „молекуларен чекан“, кој во лабораториски услови уништил дури 99 проценти од клетките на ракот, без употреба на хемотерапија, операција или зрачна терапија. Сепак, ...

Научници, со помош на вештачка интелигенција, идентификуваа 73 претходно непознати подморски вулкански калдери, откритие што повеќе од трипати го зголемува бројот на досега познатите вакви структури. Истражувањето би можело значително да придонесе за подобра проценка на ризиците од идни подводни вулкански ерупции и цунами. Истражувањето го предводел тимот на вулканологот Андре Веролин од Универзитетот Париз-Саклеј во Франција, а резултатите ...

По неполни четири месеци од нивната преррходна песна, нововозобновеното македонско поп дуо „Коктел“ имаат нова парче музика од својата понуда. Овој пат во духот на нивното име, Блаже Темелков и Стевче Грозданов ќе ве освежат со летен, музички „Коктел“ полн копнеж за љубов. „Помисли на мене“ е насловот на новата песна која во многу нешта потсетува на ретро звукот на 80-ите и 90-ите, години кога и домашната и светската музика ги нижеше своите ...